Instytut Filozofii i Socjologii
Belka
 
00 - 330 Warszawa, ul. Nowy Świat 72, pok. 231, tel. (22) 65-72-897,
Wersja Angielska
 
 

KSIĄŻKI 2009

Pitirim A. Sorokin. Ruchliwość Społeczna.  Przedmowę napisal Henryk
Domanski. Przekład Jerzyna Słomczyńska. IFiS PAN, Warszawa 2009 (50 zł).

Przedmowa Henryk Domański
WPROWADZENIE

Rozdział I  Przestrzeń społeczna, dystans społeczny i pozycja społeczna
1. Przestrzeń geometryczna i przestrzeń społeczna
2. Horyzontalny i wertykalny wymiar przestrzeni społecznej
3. Przypisy do rozdziału pierwszego

Rozdział II  Stratyfikacja społeczna
1. Pojęcia i definicje
2. Podstawowe formy uwarstwienia społecznego i ich wzajemne związki
3. Stratyfikacja społeczna jako trwała cecha każdej zorganizowanej grupy społecznej
Przypisy do rozdziału drugiego

Część pierwsza

FLUKTUACJE STRATYFIKACJI SPOŁECZNEJ

Rozdział III Stratyfikacja ekonomiczna

1. Dwa podstawowe rodzaje fluktuacji
2. Płynność statusu ekonomicznego grupy jako całości
3. Podsumowanie
Przypisy do rozdziału trzeciego

Rozdział IV  Fluktuacja wysokości i profilu stratyfikacji ekonomicznej
1. Główne hipotezy (A. Hipoteza Pareta; B. Hipoteza Karola Marksa;
C. Hipoteza spłaszczania się profilu uwarstwienia ekonomicznego)
2. Hipoteza o fluktuacji wysokości i profilu stratyfikacji ekonomicznej
3. Czy fluktuacje są okresowe?
4. Czy istnieją granice we fluktuacjach stratyfikacji ekonomicznej?
5. Czy istnieje jakikolwiek stały trend we fluktuacjach wysokości i profilu stratyfikacji ekonomicznej?
Podsumowanie
Przypisy do rozdziału czwartego

Rozdział V  Stratyfikacja polityczna
1. Fluktuacje górnej części piramidy stratyfikacji politycznej
2. Fluktuacje stratyfikacji politycznej w całym organizmie politycznym
3. Fluktuacje stratyfikacji politycznej
4. Korelacja fluktuacji stratyfikacji politycznej i fluktuacji wielkości i homogeniczności organizmu
politycznego
5. Czy istnieją granice fluktuacji kształtu i wysokości piramidy stratyfikacji politycznej?
6. Czy fluktuacje stratyfikacji politycznej są okresowe?
Podsumowanie
Przypisy do rozdziału piątego

Rozdział VI  Stratyfikacja zawodowa
1. Stratyfikacja międzyzawodowa i wewnątrzzawodowa
2. Stratyfikacja międzyzawodowa – jej formy i podstawy
3. Stratyfikacja wewnątrz zawodowa – jej formy
4. Fluktuacja składu zawodowego ludności
5. Wysokość, gradacja i profil stratyfikacji zawodowej
6. Fluktuacja wysokości stratyfikacji zawodowej
7. Wahania gradacji uwarstwienia zawodowego
8. Fluktuacja profilu stratyfikacji zawodowej
9. Fluktuacja warstw pracowników umysłowych i fizycznych
Przypisy do rozdziału szóstego

Część druga

RUCHLIWOŚĆ SPOŁECZNA

Rozdział VII  Ruchliwość społeczna – jej typy i wahania
1. Koncepcja ruchliwości społecznej i jej typy
2. Intensywność i rozmiar pionowej ruchliwości społecznej
3. Ruchliwe i nieruchliwe typy społeczeństw uwarstwionych
4. Demokracja i pionowa ruchliwość społeczna
5. Ogólne zasady ruchliwości pionowej
Podsumowanie
Przypisy do rozdziału szóstego

Rozdział VIII  Kanały cyrkulacji pionowej
1. Armia jako kanał cyrkulacji społeczne
2. Kościół jako kanał cyrkulacji społecznej
3. Szkoła jako kanał cyrkulacji społecznej
4. Grupy rządowe oraz organizacje i partie polityczne jako kanały cyrkulacji pionowej
5. Organizacje zawodowe jako kanał cyrkulacji pionowej
6. Organizacje dochodowe jako kanał cyrkulacji społecznej
7. Rodzina i inne kanały cyrkulacji społecznej
Przypisy do rozdziału ósmego

Rozdział IX  Mechanizm społecznego testowania, selekcji i dystrybucji jednostek w różnych warstwach społecznych
1. Definicja
2. Status rodzinny jako pośredni sprawdzian zdolności i podstawa społecznej selekcji i dystrybucji jednostek
3. Szkoła jako instytucja testowania, selekcji i dystrybucji
4. Kościół jako instytucja testowania, selekcji i dystrybucji
5. Rodzina, szkoła oraz Kościół jako instytucje testowania ogólnych przymiotów jednostek – ich decydująca rola w determinowaniu cech różnych klas społecznych
6. Instytucje zawodowe jako agendy testowania, selekcji i dystrybucji
Podsumowanie
Przypisy do rozdziału dziewiątego

Część trzecia

POPULACJA RÓŻNYCH WARSTW SPOŁECZNYCH

Rozdział X  Różnice fizyczne w populacji różnych warstw społecznych
1. Zagadnienie dystrybucji jednostek w społeczeństwie
2. Różnice fizyczne między populacjami różnych warstw społecznych
Podsumowanie
Przypisy do rozdziału dziesiątego

Rozdział XI  Różnice w żywotności i stanie zdrowia różnych warstw społecznych
1. Długość życia i śmiertelność
2. Zdrowie, siła fizyczna i wigor
3. Prawdopodobieństwo istnienia trwałej korelacji
Podsumowanie
Przypisy do rozdziału jedenastego

Rozdział XII Stratyfikacja społeczna a inteligencja i inne cechy umysłowe
1. Pojęcie inteligencji (ogólne i szczególne)
2. Korelacja dystrybucji cech społecznych i mentalnych
3. Czy jest to korelacja powszechna i trwała?
4. Szczególne zdolności
5. Charakter i inne różnice psychologiczne
Podsumowanie
Przypisy do rozdziału dwunastego

Rozdział XIII  Dziedziczność czy środowisko? Selekcja czy adaptacja?
1. Wpływ środowiska – a w szczególności zawodu – na człowieka i jego zachowanie
2. „Zachodzenie na siebie”, „wielkie kariery” i „klęski życiowe” nie dają się wyjaśnić poprzez środowisko
3. Różne losy jednostek z identycznych lub podobnych środowisk nie dają się wyjaśnić teorią środowiska  4. 4. 4.Istnienia geniuszy i idiotów nie da się wyjaśnić przez środowisko
5. Początków uwarstwienia społecznego i nierówności wśród plemion pierwotnych nie da się wyjaśnić
poprzez środowisko  
6. „Wsteczny” charakter skrajnej teorii środowiska
Przypisy do rozdziału trzynastego

Część czwarta

PODSTAWOWE PRZYCZYNY STRATYFIKACJI SPOŁECZNEJ I RUCHLIWOŚCI PIONOWEJ

Rozdział XIV  Podstawowe przyczyny stratyfikacji społecznej
1. Teoria naturalnych początków stratyfikacji społecznej
2. „Życie razem” jako trwały czynnik stratyfikacji społecznej
3. Wrodzone różnice między ludźmi jako trwały czynnik stratyfikacji społecznej
4. Różnice środowiskowe jako stały czynnik stratyfikacji społecznej
5. Krytyka militarnej teorii stratyfikacji społecznej
6. Wojna oraz inne warunki ułatwiające i utrudniające stratyfikację społeczną
Podsumowanie
Przypisy do rozdziału czternastego

Rozdział XV Czynniki cyrkulacji pionowej
1. Główne czynniki stałe
2. Demograficzne czynniki cyrkulacji pionowej
3. Odmienność rodziców i dzieci jako czynnik cyrkulacji pionowej
4. Zmiana środowiska, zwłaszcza społeczno-antropologicznego, jako czynnik cyrkulacji pionowej
5. Wadliwa dystrybucja społeczna jednostek i opóźnienia w ich przemieszczaniu jako
przyczyna nadzwyczajnej cyrkulacji pionowej
6. Wtórne, lokalne i tymczasowe czynniki cyrkulacji społecznej
Podsumowanie
Przypisy do rozdziału piętnastego

Część piąta

RUCHLIWE SPOŁECZEŃSTWO DZISIEJSZE

Rozdział XVI  Ruchliwość pozioma
1. Wzrost cyrkulacji terytorialnej jednostek w społeczeństwie zachodnim
2. Wzrost cyrkulacji poziomej obiektów i wartości społecznych
3. Wewnątrzzawodowa cyrkulacja pozioma jednostek
4. Między-rodzinna cyrkulacja pozioma
5. Horyzontalne zmiany obywatelstwa wśród jednostek
6. Cyrkulacja międzywyznaniowa
7. Cyrkulacja między partiami politycznymi
8. Wnioski ogólne na temat ruchliwości poziomej społeczeństw zachodnich
Przypisy do rozdziału szesnastego

Rozdział XVII Ruchliwość pionowa w społeczeństwach zachodnich
1. Ruchliwość między- i wewnątrzzawodowa
2. W jakim stopniu status zawodowy ojca determinuje status zawodowy jego dzieci? Dwa typy społeczeństw
3. Czy istnieje jakiś trend w transmisji zawodu z ojca na dzieci?
4. Intensywność zmian międzyzawodowych w życiu jednego pokolenia
5. Despersja synów ludzi wykonujących ten sam zawód w różnych grupach zawodowych oraz rekrutacja członków tej samej grupy zawodowej z innych grup i warstw społecznych
6. Awans między- i wewnątrzzawodowy
7. Degradacja między i wewnątrzzawodowa
8. W normalnych warunkach ruchy w „górę” i w „dół” następują stopniowo i w sposób uporządkowany, w znacznym stopniu kontrolowane przez społeczny mechanizm selekcji i dystrybucji jednostek
Błędne stanowisko jednostronnych eugeników i radykałów

Rozdział XVIII  Ruchliwość pionowa w społeczeństwach zachodnich (ciąg dalszy)
1. Transmisja statusu ekonomicznego z ojca na syna
2. Kilka wstępnych hipotez
Przypisy do rozdziału osiemnastego

Rozdział XIX  Ruchliwość pionowa w społeczeństwach zachodnich (zakończenie)
1. Intensywna cyrkulacja polityczna w okresach przewrotów i w dzisiejszych czasach
2. Stopniowy charakter cyrkulacji politycznej w normalnych czasach
3. Dziedziczenie statusu politycznego we współczesnych społeczeństwach
4. Dyspersja i rekrutacja członków warstwy politycznej (468) • Przypisy do rozdziału dziewiętnastego

Część szósta

NASTĘPSTWA RUCHLIWOŚCI SPOŁECZNEJ

Rozdział XX  Wpływ ruchliwości na skład rasowy społeczeństwa
1. W warunkach niższego przyrostu naturalnego w warstwach wyższych społeczeństwo ruchliwe ciągle traci swą najlepszą populację
2. Czy marnotrawienie najlepszego materiału ludzkiego prowadzi do ostatecznego wyniszczenia populacji społeczeństwa ruchliwego?
3. Wyczerpanie elit i zmierzch narodów
Przypisy do rozdziału dwudziestego

Rozdział XXI Wpływ ruchliwości na ludzkie zachowania i psychologię
1. Ludzkie zachowania zyskują elastyczność i wszechstronność
2. Wzrost ruchliwości prowadzi do redukcji ciasnych poglądów oraz zawodowych i innych dziwactw
3. Ruchliwość prowadzi do napięć psychicznych
4. Ruchliwość stymuluje wynalazki i odkrycia
5. Ruchliwość stymuluje życie intelektualne
6. Ruchliwość prowadzi również do wzrostu zachorowalności na choroby umysłowe
7. Ruchliwość przyczynia się do wzrostu powierzchowności i zmniejszenia wrażliwości systemu nerwowego

8. Ruchliwość pobudza sceptycyzm, cynizm i awersję do innowacji
9. Ruchliwość zmniejsza intymność i zwiększa psychospołeczną izolację i samotność jednostek – ruchliwość i samobójstwa – ruchliwość i pogoń za uciechami życia – ruchliwość i niepokój psychiczny
10. Ruchliwość przyczynia się do rozkładu moralności
Przypisy do rozdziału dwudziestego pierwszego

Rozdział XXII  Wpływ ruchliwości na procesy społeczne i organizację
1. Pod pewnymi warunkami ruchliwość sprzyja lepszej i bardziej adekwatnej dystrybucji społecznej jednostek niż ta, która występuje w społeczeństwie nieruchliwym
2. Ruchliwość sprzyja dobrobytowi ekonomicznemu oraz szybszemu postępowi społecznemu
3. Ruchliwość i porządek społeczny
4. Ruchliwość, długowieczność i ciągłość kompleksu kulturowego
5. Ruchliwość sprzyja atomizacji i dyfuzji solidarności oraz antagonizmów
6. Ruchliwość sprzyja wzrostowi indywidualizmu, a dalej mętnemu kosmopolityzmowi i kolektywizmowi  Przypisy do rozdziału dwudziestego drugiego

Indeks osób